Το γυμνό κορίτσι

 Πως να μιλήσεις για κάτι που έχεις αγαπήσει πολύ χωρίς να το αδικήσεις; Και πως ν' αρχίσεις κι από που;

"Το γυμνό κορίτσι" είναι το βιβλίο του Νίκου Αθανασιάδη, που γράφτηκε το 1964, μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες κι έγινε σειρά για την ΕΡΤ το 1982, η οποία παίχτηκε και στην Αυστραλία. Είδα πρώτα τη σειρά όταν ήμουν πολύ μικρή και αυτές τις μέρες διάβασα το βιβλίο. Και τα δύο μ' έχουν επηρεάσει βαθιά. 

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Σελίδες 259 με το βιογραφικό του συγγραφέα

Εκδόσεις Δωρικός 

Φωτογραφία από προσωπικό αρχείο

ΠΡΟΣΟΧΗ

Το βιβλίο είναι πιθανόν ακατάλληλο για όσους ανθρώπους: 1)είναι έντονα ευαισθητοποιημένοι σε συγκεκριμένα κοινωνικά και φιλοζωικά θέματα ή 2)που μπορεί τα δυο βίαια περιστατικά που περιγράφονται να ξυπνήσουν τραύματα. Είναι ένα βιβλίο που έχει γραφτεί το 1964 από έναν άνθρωπο που γεννήθηκε το 1904 στη Λέσβο και κουβαλάει τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές της εποχής του. Παρόλα αυτά θεωρώ πως κατά βάθος τις απορρίπτει, αλλά πάλι κάποια άτομα μπορεί να προσβληθούν ή να νευριάσουν (όπως κι εγώ) ή -ακόμα χειρότερα- να τους ξυπνήσουν τραύματα. Κατά τ' άλλα, η ιστορία είναι όμορφη και συγκινητική με σημαντικά νοήματα.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στο Σίγρι της Λέσβου και τις γύρω περιοχές του, κάπου στις αρχές του περασμένου αιώνα. Ο Νίκος Αθανασιάδης έπλεξε έναν σύγχρονο αισθησιακό* και συγκινητικό μύθο γεμάτο θάλασσα κι αντιθέσεις. Σε παρασύρει με απλές και όμορφες περιγραφές, ποιητικό αλλά και καθημερινό, απλοϊκό λόγο όπου χρειάζεται, με τοπολαλιά και λεξιλόγιο, που εμείς πια ειδικά στην πόλη δε χρησιμοποιούμε (π.χ. ξεσκολίζω: τελειώνω το σχολείο, ξενερίζει: βγαίνει, ξεπροβάλει απ' το νερό κ.α.).

ΟΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ

• Δημήτρης ή Αφεντόπουλο: ο εύρωστος νεαρός από καλοβαλμένη οικογένεια, που μόλις έχει τελειώσει το σχολείο και αψηφώντας τον πατέρα του φτάνει στο Σίγρι για να απομονωθεί για το καλοκαίρι σε κάποια ερημική παραλία και ν' αποφασίσει για το μέλλον του.
• Αγγέλα: η βασική πρωταγωνίστρια. Ανεξάρτητη, δυναμική, αισθησιακή, ερωτική, όμορφη, ατίθαση, σοφή "χωριατοπούλα", με μια παιδική αθωότητα που γοητεύει, λέει τα πράγματα με τ' όνομά τους κι είναι ένα με τη φύση.
• Ελίζα: η κοπέλα που γνώρισε μες το χειμώνα ο Δημήτρης, γόνος καλής και πλούσιας οικογένειας, καθώς πρέπει, θηλυκή, όμορφη, ναζιάρα και "στημένη" , ξέρει πότε να πει τι και παίζει παιχνίδια. Το αντίπαλον δέος της Αγγέλας.
• Λούκας ο μεθύστακας: ο άνθρωπος που ουσιαστικά ξεκινά και που συντηρεί τον μύθο
• Θωμάς: ο πατέρας της Αγγέλας, ψαράς, που βοηθά στην εξέλιξη και το τέλος της ιστορίας
• ο Δέλφινας: ο τρίτος πρωταγωνιστής και καταλύτης της ιστορίας

Η ΙΣΤΟΡΙΑ

Το βιβλίο ξεκινάει με τον Δημήτρη έναν νεαρό άντρα, που αφού έχει τελειώσει το σχολείο, αποφασίζει να απομονωθεί σε μια έρημη παραλία του νησιού του. Πάει, λοιπόν, στο Σίγρι και συναντά τον Λούκα τον μεθύστακα, που του προτείνει να μείνει σ' ένα καλύβι από καλάμια σ' έναν απομονωμένο όρμο της ευρύτερης περιοχής. Εκεί έμενε κι ο ίδιος για λίγο, μέχρι που τον έδιωξε ο Θωμάς που διαφεντεύει την περιοχή. Ο Λούκας έχει έχθρα με τον Θωμά και τον αποκαλεί κακό άνθρωπο και πολλά άλλα. Του αναφέρει, επίσης, πως ο Θωμάς έχει μια κόρη. Κι εδώ ο Λούκας εισάγει τον Δημήτρη στον μύθο. Του λέει, λοιπόν, κάτι για την κόρη του Θωμά, που θα τον ιντριγκάρει.

Σχεδόν αμέσως με το που φτάνει στην ερημική παραλία και το καλύβι ο Δημήτρης συναντά τον Θωμά, ο οποίος είναι ευγενέστατος και φιλόξενος. Σταδιακά μαθαίνει για τον μύθο του πετρωμένου δάσους και ειδικά του πετρωμένου δέντρου που κείτεται στο βυθό, είναι στοιχειωμένο και το προστατεύει ένα μεγάλο αρσενικό δελφίνι. Κανείς ψαράς δεν τολμά να περάσει κοντά απ' την περιοχή που βρίσκεται το στοιχειό κι όλοι σέβονται τον δέλφινα. Μόνο η κόρη του Θωμά, η Αγγέλα, μπορεί και πάει μέχρι εκεί κι έχει για συντροφιά το δελφίνι. Η Αγγέλα ξέρει όλα τα μυστικά της θάλασσας και του βυθού της.

 

Κάποια στιγμή οι δυο νέοι συναντιούνται. Κι εκεί αρχίζει σιγά σιγά να πλάθετε μια ιστορία που θα καταλήξει σ' έναν νέο τοπικό μύθο δεκαπέντε χρόνια μετά!

Η ΑΠΟΨΗ ΜΟΥ

Η αλήθεια είναι πως ήμουν θετικά επηρεασμένη από την σειρά. Κάποιες λίγες αναχρονιστικές απόψεις για τις γυναίκες που υπάρχουν διάσπαρτες στην ιστορία, όπως και κάποιες μη φιλοζωικές πρακτικές, μπορεί να με εκνεύρισαν, αλλά δε μου πήραν τίποτα από τη μαγεία αυτού του παραμυθιού. Άλλωστε, μπορώ να καταλάβω πως εκτυλίσσεται σε μια εποχή, που υπήρχαν πολλές λάθος κι αντικρουόμενες πεποιθήσεις για τα πάντα. Κι όπως έχω πει παραπάνω, έχω την αίσθηση πως αυτές οι απόψεις για τις γυναίκες απορρίπτονται. Ο Δημήτρης φαίνεται ν' ακούει αυτά τα λόγια απ' τον γερο-Θωμά, αλλά να μην τα ασπάζεται. Τουλάχιστον, όχι στο εκατό τοις εκατό. Είναι έφηβος και σαν έφηβος απορρίπτει το παλιακό.

 

Επίσης, είναι διάχυτη για μένα στο κείμενο η δύναμη της γυναίκας είτε κεκαλυμμένη (Ελίζα) είτε στην πιο ακατέργαστη μορφή της (Αγγέλα). Είναι πολύ έντονο κι εμφανές το δέος του άντρα για τη γυναίκα. Τη θαυμάζει και ταυτόχρονα τη φοβάται. Κι αυτός ο φόβος του τον κάνει, δυστυχώς, βίαιο κάποιες φορές. Όμως, ο εξελιγμένος άντρας (ο Δημήτρης δεκαπέντε χρόνια μετά) φαίνεται μετανοιωμένος για την όποια βιαιότητα ή λάθος κρίση και για τις δυο γυναίκες. 

Και λέω όποια βιαιότητα, γιατί στη γλώσσα μας θηλυκό είναι κι η φύση. Κι είναι ποτισμένο το βιβλίο από τη φύση. Τη θάλασσα και τα πλάσματά της. Ποτέ δεν έχω νιώσει και μυρίσει τη θάλασσα τόσο μέσα απ' τις σελίδες ενός βιβλίου. Είναι τόσο ζωντανές οι περιγραφές που νομίζεις ότι ζεις τις εικόνες. Και παρά τις όποιες μη φιλοζωικές πρακτικές, είναι παρόν ο σεβασμός για τη θάλασσα και τα πλάσματά της. Η μόνη παραφωνία σε αυτό η έπαρση του νεαρού Δημήτρη, που θεωρεί πως μπορεί να πάει κόντρα στη φύση και να μην το πληρώσει. Η απερισκεψία των νιάτων. Η έπαρση κι απερισκεψία του νεότερου είδους που κατοικεί στη Γη, του ανθρώπου, που νομίζει πως μπορεί να την ορίσει ξεχνώντας πως εξαρτάται κι ορίζεται ο ίδιος απ' αυτήν. Μου είναι τόσο ξεκάθαρο αυτό το μήνυμα σε αυτό το βιβλίο.

Έπαρση κι εγωισμός υπάρχει και στις σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων. Δημήτρης κι Ελίζα, έχοντας μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους, παίζουν παιχνίδια και προσπαθούν να επιβληθούν ο ένας στον άλλο. Κι ο Δημήτρης προσπαθεί να επιβληθεί στην Αγγέλα, αλλά εκείνη ένα με τη φύση (της) δεν υποτάσσεται, αλλά τον αντιμετωπίζει ως ίσο προς ίσο, χωρίς να χάνει απ' τη θηλυκότητα και τον ερωτισμό της. Είναι η απόλυτη γυναίκα, η κυρίαρχος του εαυτού της και όποιον δεν το σέβεται αυτό τον κάνει πέρα όσο κι αν τον αγαπάει. Μόνο μ' έναν τρόπο μπορεί ν' αλλάξει αυτό - αν και στην πραγματικότητα δεν αλλάζει, απλά μεταμορφώνεται, μετουσιάζεται και εξακολουθεί να κυριαρχεί - αλλά δεν θα το αποκαλύψω για να μην προδώσω το τέλος και τη μαγεία του.  

Τέλος, ο κόσμος της Αγγέλας είναι ένα μαγικό παραμύθι που σε παρασύρει, σε κάνει να ερωτεύεσαι και να θαυμάζεις, να θυμάσαι ποιος είσαι κι από που προέρχεσαι. 

Το βιβλίο αυτό είναι ένα προκλητικό παραμύθι, όπου η λογική συγκρούεται με το συναίσθημα, το παράλογο και το μεταφυσικό. Η παράδοση συναντά την επιστήμη έστω και για λίγο. Η απλότητα κι η σοφία αντιτίθενται στο περίπλοκο, την παρόρμηση και την έπαρση. Θεωρώ πως έχει αλληγορίες και πως, αν διαβαστεί και δεύτερη φορά μετά από καιρό, ο αναγνώστης θα ανακαλύψει κι άλλα πράγματα. Η αίσθηση που αφήνει είναι γλυκιά σαν το καλοκαιρινό και τον έρωτα. Δε με απογοήτευσε και με σημάδεψε πιο βαθιά από τη σειρά. Ταυτίστηκα πολύ με την Αγγέλα (το περίμενα άλλωστε, απλά όχι τόσο) για διάφορους λόγους. Μαγεύτηκα και ταξίδεψα στο χώρο μα κυρίως στο χρόνο. Έχω τώρα έναν ακόμη λόγο να επισκεφθώ τη Λέσβο. 

Για 'μένα είναι 5/5, αλλά γι' αυτές τις παραφωνίες που μ' ενόχλησαν και για κάποια τυπογραφικά θα βάλω 4,5/5. 

Η ΣΕΙΡΑ

Επεισόδια 6 των 45 λεπτών

Πρωταγωνιστούν: Μαρία Τζομπανάκι, Ντίνος Αυγουστίδης, Βίκη Βανίτα, Χρήστος Τσάγκας, Βασίλης Τσάγκλος κ.α.

Διασκευή - Σκηνοθεσία: Φράνσις Καραμπότ

Φωτογραφία από το site της ΕΡΤ

Η σειρά παρότι έχει διαφορές με το βιβλίο - είναι πιο εκσυγχρονισμένη - αφήνει την ίδια γλυκιά αίσθηση καλοκαιριού και θάλασσας. Συγκεκριμένα, αρχίζει από το τέλος του βιβλίου και κάνει δυο -τρία μπρος -πίσω στο χρόνο. Υπάρχει μια σκηνή με την Αγγέλα στη βάρκα της, που φαίνεται να μιλά στο δελφίνι για τη γυναικεία υπόστασή της, που όμως δεν υπάρχει στο βιβλίο. Ωστόσο, έχει γυριστεί στο Σίγρι κι έχει κάποιους αυτούσιους διαλόγους. Υπάρχουν και κάποιες αλλαγές στον τόπο και το χρόνο που διαδραματίζονται μερικές σκηνές, ώστε να μπορέσει να γυριστεί και να αποδοθεί καλύτερα. Για παράδειγμα, μια βασική τέτοια διαφορά είναι ότι ο πρωταγωνιστής τριγυρνάει συνήθως ολόγυμνος στο βιβλίο, ενώ φυσικά στη σειρά όχι.

Οι διαφορές αυτές συμβάλουν ώστε, αντίθετα με το βιβλίο, άνθρωποι με κοινωνικές ευαισθησίες να μπορούν να τη δουν, χωρίς να εκνευριστούν ή να προσβληθούν, και να την απολαύσουν. Είναι εμφανές το πόσο είχε ήδη αρχίσει να ευαισθητοποιείται η κοινωνία σε κάποια θέματα.

Παρόλα αυτά η σειρά δεν ξεφεύγει απ' την κύρια ιστορία του βιβλίου, ούτε παραμερίζει το μύθο που είναι ο συνδετικός κρίκος της ιστορίας. Και παρότι είναι παλιά μπορεί να σε μαγέψει, να σε ταξιδέψει, να σε παρασύρει συναισθηματικά και να σε ανταμείψει, γεμάτη κι αυτή με μηνύματα. 

Αν μπορείτε να τη βρείτε, θα πρότεινα να τη δείτε. Έχει, θα μπορούσα να πω, πιάσει την ουσία αρκετά.

*το αισθησιακός το γράφω και με την ερωτική του έννοια και με την έννοια του ότι καταφέρνει και ξυπνά τις αισθήσεις, όπως θα διαβάσετε και παρακάτω